Santo Niño de Malabago

DUNAY duha ka rason nganong lisud ipatin-aw kon unsay hinungdan nga ang Santo Nino mao nay patron sa Cortes.

Una; nihit hikit-an ang nasulat nga talaan sa kasaysayan kay kasagaran nadaut sa baha dihang didto kini tipigi sa kombento sa Loboc.

Ikaduha, lisud kaykayon ang kinatsilang tala nga tua sa mga archives sa mga misyonerong taga Espanya.

Hinuon, subay sa mga sugilanong gisawhan sa mga paganong Bol-anon ug Sugbuanon, may timailhan nga dinhing dapita, may giila silang usa ka dios-dios nga may susamag dagway sa nailhan na nga Santo Nino.

Kon atong subayon ang timeline, matud pa, ang tambalan nga si Tamblot, (1621) daan na nga pari sa mga paganong nagsangpit kang Ai Suno (Ai Sano) sa katilingban sa katawhan sa Malabago (tampi sa suba sa Camayaan)

Mahimong si Tamblot nagtamak lamang sa tunob sa iyang mga gisundang mga tambalang nagtuo kang Ai Sano.

Ang dios-dios nga si Ay Sano giingong usa ka itumon nga bata nga katingalahan nga kulongon ang buhok.

Kini nga dios-dios giingong may pagka pilyo, nga usahay mahilig maniaw sa iyang mga magtutuo.

Dili usab tino kon kini si Ai Sano una ba, o hinuon, mao ra usa sa usa ka kinulit nga gasa ni Fernando Magallanes ngadto kang Hari Humabon ug Hara Juana sa ilang pagdawat sa sakramento sa bunyag niadtong 1521.

Gitanyag ni Magallanes ang debolto sa Santo Nino, nga maoy patron sa ilang ekspedisyon ug padala usab ni Haring Carlos 5 agig “handumanan” sa iyang pagbisita sa Flanders or Belgium niadtong 1517.

Nawala sa hulagway ang debolto ug nakit-an kinig balik ni Juan Camus, usa ka sundawong uban sa ekspedisyon ni Miguel Lopes Legaspi, didto sa naugdaw nga balay sa Sugbu niadtong 1565.

Hinumduman usab nato nga si Hari Humabon nasakop sa tinabangay sa mga katilingban sa Sugbo, Bohol ug Mactan niadto, mao nga mahimong nagtuo usab sila sa bata nga dios-dios o Bata Allah.

Ang hanap nga kap-atan ka tuig diin ang debolto wala na masuwat, ug ang lanat sa panahon, di kapugngang magsabak sa kapid-an ka hubadonon.

Kay matud pa sa mga huhungihong niadto, “gilangkat sa mga paring Kristyano ang gahum ni Ay Sano”.

Mahimong sabton nga gilangkat usab ang tinuohan sa mga pagano sa ilang karaang dios-dios.

Subay sa kasaysayan, human mahatag ni Magellan ang debolto, wala nay saysay niini gawas sa pagkakaplag usab sa ambongang santo didto’s nasunogan.

Sulod sa kap-atan ka tuig, igo na kini nga panahon nga mahimong gitagik ang personalidad sa Batang Allah o Bathala (sa mga tighubad pa) ug sa debolto ni Magella.

Kay way tin-aw nga katekismo, mahimong giisip na kining maoy “buhing dagway” ni Ay Sano.

Dinhi sa Malabago, diin si Tamblot “gipukan” human sulnga ni Don Alcarazo ug mga paring Katsila, uban sa mga Sugbuanon ug Pampango, mahimong si Ay Sano, ang batang dios maoy gituohan.

Pagkakaplag usab sa katilingban sa Malabago sa mga misyonero Agustino (kinsa maoy nagpakatap sa debosyon sa Santo Nino) pila ka tuig human gibiyaan nga visita (kapilya) sa mga misyonerong Heswita, dili na lisud nga ipalutaw ang debosyon sa batang Dios.

Tataw man nga sulod ning mga tuig nga pagano o sa mga tuig sa wala pa mahibalik sa trono ang Santo Nino sa basilica sa Sugbo, diha usay lig-on nga paghiusa sa paganong tinuohan ug sa Kristyano nga Santo Nino, kay alang kanila, ang Santo Nino mahimong si Ay Sano nga nagsapot.

Bisan pag giangkon sa mga Kastila nga ilaha ang ambongang debolto, may mga paganong nagsayaw na sa atubangan sa deboltong gisinienaan ug pinokpok.

Usa ka teyorya nga dili halayo sa tinuod, sa pagsulod sa mga misyonero Agustino sa paganong katilingban sa Malabago, ug sa pagkakita sa mga katawhan sa debolto sa Santo Nino, may dakong rason nga dili lisud alang kanila ang pagtikubo.

Ang panghitabo, nakapatingala sa mga sundawong nag-uban sa mga misyonero, butang nga wala nila damha kay abi man nilag may dugo-on nga pagbabag sa ilang gitanyag nga tinuohan.

Kini nga hitabo nakapahinumdom kanila sa samang hitabo dihang si Hernan Cortes, naghimog ekspedisyon sa Oaxaca sa Mexico niadtong 1540.

Niadtong panahona, wala damha sa mga Kastilang uban ni Hernan nga mahitabo ang kapid-an ka pagpang-usab sa pagtuo ug sa pagsagop sa relihiyong dala nila.

Karon, dili kaha dinhi sa Cortes, na-usab usab ang samang hitabo tungod sa pagpanguna sa debolto sa Bata nga Allah nga giila usab nga si Santo Nino?