Latest Posts

in Lantugi by apocarthinic, 12-13-13 07:32
in Lantugi by apopis, 09-29-13 02:49
in Lantugi by wizanne86, 09-28-13 22:05
in Kalandrakas by Bilibiliboy, 03-13-13 06:22
in Kalandrakas by Bilibiliboy, 02-19-13 07:42
in Tagik by Bilibiliboy, 01-17-13 07:34
in Tagik by cake143, 01-14-13 16:40
in Tagik by Bilibiliboy, 01-14-13 01:06

Shout Box

Latest Message: 2 days, 12 hours ago
  • cake143 : Laksi ang poster sa eleksyon. Mao ba to?
  • cake143 : Nawala man gud ang tamdanan damog hehe
  • dam-og : nalipat jud ko sa pista sa mangga cake kadto sakay ni oyong pag uli nga hingpara si migo nga gatungas sa junction. heheh
  • cake143 : Mangita na pod ta kanang calendar nga naay tamdanan ug piyesta damog...
  • dam-og : nahibilin sa gipamistahan cake. hehhe
  • cake143 : Abi ko'g naa pa imong tamdanan Damog kay mo-xerox ko
  • dam-og : wa na koy tamdanan ug pista ron cake
  • cake143 : Asa man ang pista karong adlawa damog kay atong adtuon.
  • dam-og : mamista tag tagbilaran cake
  • cake143 : Magbahag ta ron dam-og kay dili na tingpugong hehe
  • dam-og : happy easter tanan. adto ta kapilya kay pista
  • cake143 : maghinulsol na pod ang mga maru
  • dam-og : salamat cake. haya haja man maro gud tah
  • cake143 : Paghimsug kanunay ug hinaut magpabilin kanunay ang imong pagka-maru
  • cake143 : Maajong adlawng natawhan nimo, Dam-og!!!
  • dam-og : Maajong adlaw tanan
  • cake143 : Ug dili mapugngan magbahag ka Brad...Migo hehe
  • dam-og : pugong mga brade
  • cake143 : Maghinulsol ta Brad.
  • dam-og : hapit na pod ting puasa cake
  • cake143 : Nabija na pod! Unsa kahay gipilahan? Mo-linya bay maru hehe
  • dam-og : taas nag pila cake way reservation
  • cake143 : Hinilisan nga dakog hiwa damog... Perti!
  • dam-og : hurot nag hinilisan cake
  • cake143 : Piskay na damug
  • cake143 : dimdim ang maruh...
  • dam-og : dimdim pod gamay cake pahilis sa hinilisan
  • cake143 : impas na pod ang wine damog... piskay na.
  • dam-og : way kabaw pod cake ag hinilisan ra maoy lami
  • cake143 : Health conscious na mga tawo karon damog.. dili na mangaon ug kabaw kay malunghat kuno.. Wala na pod ko mo request ug bringhouse
  • dam-og : bringhaus ray aho cAKE. cgurado na pod ag adobong kabal moabot na pod diha sa imong dapit cake.
  • cake143 : Ang namituon sabal kabal damog.. pastilan lipat na pod ko.. Uli ka damog?
  • dam-og : hapit na pod pista cake
  • cake143 : Happy New Year Damog ug sa tanang Cortesanon!
  • cake143 : Basta naay limbajon dili malimbajan heheh
  • dam-og : malipayong bag ong tuig sa tanan
  • dam-og : dili malimbajan ang atong payag cake basta naa si dam og panagsa kay usahay mokayod pamugas ug panggatas. hehe. happy new year tanan labi na diha kanimo cake.
  • cake143 : Maajong pasko diha damog bisan gilimbajan na ning atong payag.
  • dam-og : Malipayong pasko sa tanan ug dha kanimo cake ug sa pamilya
  • cake143 : Aw basta mga maru...
  • dam-og : pasko na jud. pwede na bahinon ag dinaygonan para ipalit ug bag o isuot sa pasko!
  • dam-og : ikabonot diay na ug sino nga lubi cake. hehehe
  • dam-og : maajo na cake aron mamanghuran na pod.
  • cake143 : Tugnaw kaajo damog diri kay winter... Tugnaw sige ta kahuna2x ug maot hehe
  • cake143 : Manaygon lang ta ani Damog aron naay palit bahal...
  • dam-og : hapit na pasko cake! say maajohon diha?
  • cake143 : piskay buhata
  • cake143 : diji mahapit damog hehe
  • dam-og : suway lagi ta cake. dijo ko hennanti adto kalkiha
  • cake143 : damog, hennan birada ha? Relax kaayo ang maru.
  • dam-og : hingminus ag pagkamaru cake kay naa nay manununod buaw
  • cake143 : Aw hajahaya man, maru gud ta hehee
  • dam-og : diay biko aho giluto cake nga maguwang gamay sa nilugaw
  • cake143 : Wala bay dugmak diha damog?
  • cake143 : Mao lagi Damog. Ang namituon nga sabaw kabaw ug ang hagtik kaayo nga bahalina...Pastilan galaway ra intawon ko.
  • dam-og : mamista na ta cake sa imong baluarte. ag iwon ug bahalina match kaajo
  • cake143 : Jean Gaas man seguro to damog? hehehe
  • dam-og : di ba to jhen bahong gas cake?
  • cake143 : Damog, unsa gani pangalan adtong bahong gas sa panakutan?
  • dam-og : atong tandaon ag panakutan cake
  • cake143 : Bali-uhong Damog hehe
  • dam-og : maajong adlaw tanan. nabusy gamay sa pamugas
  • cake143 : Libgos nga gasinug-ang ... pastilan
  • cake143 : Naa bay uhong diha damog? Lami ang sukow tanda-tandaon hhe
  • dam-og : payt balaw!
  • cake143 : walay kaloya!!!
  • dam-og : kumbateh gihapon
  • cake143 : Lahi ra sa una damog nga gamay tandog mangisog dayon.. manguryente hehe
  • dam-og : tigkaluja na panagsa ag tohod cake. wa nay lahutay
  • cake143 : banggi-tang maru nga damog, musta? OK japon..Kumbatehh. Walay kaloya brad
  • dam-og : kumusta man cake?
  • dam-og : maajong adlaw sa tanan.
  • cake143 : «link»
  • cake143 : Chrome ubuntu link: «link»
  • dam-og : present!
  • spybird : Ok nong
  • cake143 : kana rang 2 ka link
  • cake143 : '«link»
  • cake143 : «link»
  • cake143 : then this link:
  • cake143 : «link»
  • cake143 : Earl, follow these links
  • dam-og : kanang naa sa pugaran boss bokongmon na. hehe
  • dam-og : taemon daghan didto sa dagohong cake. hehehe
  • apocarthinic : Tuay pokemon sa pugaran ni Nong Islaw
  • cake143 : Butangehh! Naay daghang pokemon sa Dagohong, Damog!
  • dam-og : bahog tae didto apo
  • apocarthinic : ajung buntag pilipinas. mangaligo tag dagohong
  • dam-og : boss, apo adto tag mayacabac ron
  • dam-og : maajo na kaha ning pokemon itinawo cake!
  • apocarthinic : Nanimaho nang sinugba Boss. Tanah, attack
  • cake143 : Viva Sr. San Roque!!!
  • cake143 : Pahinungod sa yuta sa mga grasyang dawat bisan maru2x hehe
  • dam-og : haha. gakos sa gimelina cake samtang ag mga iro gapatungod
  • cake143 : pero ang maru dili malipong... mura ra ug iring nabukgan nga bawod2x ang liog
  • cake143 : Mananitahan kay birthday ug ang hagtik nga kinutil. Lami kaayo ikatulog inig human.
  • dam-og : ready na ag manok cake para ihawon para ibadlis sa buna
  • dam-og : manuktok ta cake kay palit ug tuba kay atong kutilon kay naay gabirthday karong adlawa!
  • cake143 : Buhii na damog! Ok ra ang manuktok kay mamukaw palit bahal.. ayaw lang ng tokhang para sa mga adis-adis...
  • dam-og : dili mada ag pagkamaro cake kay mas maro c du30

Only registered users are allowed to post

Login

WebThis site
MAKASAYSAYANON ANG ABATAN PDF Print E-mail
Written by apocarthinic   
Tuesday, 27 July 2010 01:06
MAKASAYSAYANON ANG ABATAN

ABATAN NI TUMOD
(SIGLO 12?)
Ang kasaysayan, ilabi na sa nakaykay tang mga sugilanon magtug-an nga kanhiay pa, dihay gitamud nga pangulo nga naghari sa kapatagag kahumayan sa ulohang bahin sa suba, sa kinatibuk-ang Camayaan. (Labut sa iyang gihari-an ang mga patag sa Catigbian nga gitikad sa mga sakop ni Gaum (Gaam), sa mga apalehan ug bo’otan sa Antequera, sa mga kamotehan ug balanghoyan sa Balilihan ug sa mga humayan sa Maribojoc)
Gihinganlan sijag si Tumod, tingali kay sija ang panguo sa mga magtutumod sa duma ngadto sa gingharian sa Dapitan.
Si Tumod maoy dakudako sa mga mag-uumang midangop usab sa suba aron makakuhag tubig mainom, ipangwaswas sa mga himi ug isabaw sa niluto.
Uso pod nila ang pagtumod og dagkong kahoy nga iluwan sa mga gigakit nga kawajan og botong, sakyag duma ug itumod, lakip na ang kawajan sa mga katilingabg nagtukod og panima’y sa Dapitan, tungatunga sa dakung Po’o ug sa Panggao.
Si Tumod ug ang katilingban sa Camayaan (kay daghang maya nga modugok sa humay og mais) maoy usa sa mga gisaligang tinubdan sa pagkaon sa tumoranan sa Dapitan.

ABATAN NI HARA WADJE
(SIGLO 15)
Sa bukana sa suba, didto usab manimuyo ang katilingban nga gipangulohan ni Mag-ile, ang gikahadlukang manggugubat sa Sacsac.
Ang katilingban sa Sacsac, yanong mga tawo nga nabuhi aron sa pagpanalipod sa mga gakit ni Tumod.
Tungod sa aginod nga dagan sa gakit, kasagaran kini mabanhigan sa mga pirating muklo nga naghandum sa duma nga dala niini.
Kon panahon sa kalinaw, panginhas ug pagpanasa sa katunggan ang ilang kaajuhan, og sa panahon sa tinglisud, ang pagbinat sa pana, ma hampapawo man nga nagpadaplin sa kanipaan o tawo ang puntingon, matinap-an.
Apan sa yano nilang kinabuhi, natandog kini sa paghidangat ni Fernando Magallanes sa po’o sa Mactan. Kay nahiusa ang mga gingharian sa Kabisay-an niadto, si Mag-ile ug ginsakpan mitadlas sa lawod aron pagtabang ni Lapu-Lapu.
Apan kay nakabsan sa pa’d, na-ihaw si Mag-ile ug kadaghanan sa iyang ginsakopan.
Tungod ini, napugos si Wadje, kapikas ni Mag-ile nga maoy mobanhaw sa bayanihong buhat pagpanalipod sa baba sa Subang Abatan.
Naparot lamang human manabla sa nga Kastilang buot mo-ilog sa Malabago gikan sa mga yamyam sa diwatahang si Tamblot, namatay si Wadje apan ang iyang tunglo (sama sa hanip ug lamat) nagpabiling nanalipod sa kanipaan ug katunggan niadtong manamastamas niini.
ABATAN NI TAMBLOT
(SIGLO 16)
Sa ubos nga bahin sa Camayaan, natukod ang sentro sa sibilisasyon; ang Malabago, usa ka dunggoanan sa mga bigiw sa mga mangingisdag mopalawod ug lunsarananan sa mga gakit nga nagtumod og troso ug duma sa mga kabaybayonan sa dakong pu’o.
Didto natapnas si Tamblot, ang gikaintapang pari sa Diwata nga si Ay Sano. Natapnas sija kay gilutos sa mga Kastilang pari nga miilog sa ijang katawhan sa kapatagan sa Loboc niadtong 1602.
Kay nadani sa susamang kahimtang sa Loboc, ang katilingban sa tampi sa suba may nay gihimong puy-anan ni Tamblot, kay ang katawhan usab mitamud man ni Ay Sano.
Sanglit magtandaan man si Tamblot sa Loboc, nasundan kini hangtud nga natud-an sa mga paring bongoton ang Malabago.
Kay katawhang malinawon, na-agni usab ang Malabago sa haylo sa tinuohang bag-o, apan human mapildi ni Tamblot ang paring Kastila sa usa ka hagit: bugas ug imnonong tuba, gikan sa bagakay nga binugha.
Sa kayugot sa pari, gilutos si Tamblot ug gi-abog ngadto sa pikas tampi sa suba, (Tupas ug Viga sa Antequera) samtang ang mga Kastila didto magtukod og kapilya sa Malabago, sa tampi sa Cortes)
Kay duha ra ka Kastilang sundaw ang magbantay sa Malabago samtang mag-uli-an ang pari sa Loboc, nagkinahanglan silag usa ka himan aron dali nga mapahibaw ang Loboc sa pag-asdang unya ni Tamblot.
Gi-agni sa mga langyaw ang katawhan nga magtampo ug plata (silver) aron tunawon ug himoong lingganay, og kay sinaw nga puti, mao nga kini gibunjagag Lingganay’ng Ugis.

LINGGANAY’NG UGIS SA ABATAN
SIGLO 1622
GIISA ang Lingganayng Ugis guyod sa pisi ang napug duha ka himsug nga laki aron mapataas sa usa ka bantayan nga kahoy. Ang bantayan didto ipahimutang sa tumoy sa usa ka bungtod diin makit-an ang kapatagan sa pikas tampi ug didto si Tamblot nag-padayon sa iyang dangkoy.
Samtang panag-sang magpalantaw si Tamblot sa iyang katawhang gitalikdan, iwarawara usab sa mga sundwng Kastila ang ilang espada aron paghuraw kaniya.
Mitu-aw ang singgit sa mga tawo, pila lang ka buwan human mitalikod si Tamblot sa Malabago. Mi-asdang diay ang mga pirata nga Tirones, ug tumong nila ang duma ug ang gika-intapang lingganay kansang dahunog abot sa silingang pulo sa Siquijor.
Taliwa sa pagpamatay ug pagpangsunog nga gihimo sa mga pirata, nangkagiw ang duha ka sundawong Kastila, bahag ang ikog ug misigiw paingon sa Loboc. Nagkaguliyang ang katawhan, daghang nasamdan, walay lig-ong pagpanalipod ang katawhan kay walay nangulo.
Sa kaguliyang, mi-ubog si Tamblot latas sa suba ug human magpanawag sa tanang ginsakpan sa pikas tampi.
Dinhi, ilang naabog ang mga muklo.
Sa pag-alisngaw sa aso ug sa pagpangapagaw sa mga nagbangutan, misaad si Tamblot nga dili na mobiya pa sa iyang katawhan.
Kay gitalikdan sa mga Kastila, gimandu ni Tamblot ang pagbalik sa karaang tinuohan sa mga diwata, ang pagtambug sa suba sa tanang mga makapahinumdom sa katawhan sa mga paring Kastila ug sa paglumpag sa banyatan aron ikahalad ang Lingganayng Ugis sa mga diwata sa
Suba.










Last Updated on Friday, 17 September 2010 00:20
 
Related Articles :

» Boy who?

Boy who?I have never really seen any compelling reason why several mothers in Cortes would choose the name Boy Hubac.Well, that’s a nickname, but what the heck, one of them marries and several are implicated. One of them breaks law and you know what the grapevine spins. That’s what I mean.At least I could name five of them here. I could even name ten, but please do not dare me, you would be bored to resurrection.But why Boy? Why not any other name?Boy, the name tells us that it is an...

» Manananggot

Usa ako ka pobreng mananangot, sanggot sa hawak nagkumbajotSonson sa tungog, pitlagong ug kawitSa ahong abaga nangumbabit.Tan-awa ning sampot, ponggak na Da sa way puas nga palingkod sa palwaNiay kuko’ng nagapanga-upak, pirmi madokdok, maapil sa sinup-ak.Baga na ning ahong dapi-dapi, tinapwak sa punu-a’g lubisa pagsapong sa matag sanggutan, aron lang may mainom sa mga tuba-an.Matag kawit nga dawat, kwartang dili kinawat.Manimaho man akong angot, kini’y maoy hiso sa matinud-anong...

» Bag g-blog

BAG GI-BLOGIngnon na lang nato nga naguow ko sa akong mga nakit-ang bata karon.Ganiha, padung ko sa ahong trabaho (nga magba-alingay sa facebook courtesy sa internetan ni …Eng—eng---eng…) nasundan naho tong duha ka bata nga nanggi-kabibag dagkong bag.Sure ko, grade one to sila kay pila ka lakang sa ilang lujo, nagsunod, tong duha ka nanay. (murag gadag anay para pahabawan ila Tan Syong, nanggidag paspas samtang gatabi) unja naghimayhonay samtang ang mga bata, gakabagood.Sa usa ka higayon,...

» Debunking the mottos

Debunking the MottosGraduation message for IKA Batch 2012 GraduatesPrinted with permission from Commencement speaker Rey Anthony H. Chiu++++++++++Academic Supervisor Winefreda Flores, Rev. Fr. Linuel Canizares, Graduates, Parents and Friends, what a great privilege for me to share your joy today.Owing to the joyous air of happiness and celebration that hangs low in this amphitheater today, I would bet, after this message, not even half of the graduates can remember what I said.Interestingly,...

» Back to School

Back to SchoolBalik eskwela na pud.Balik na pod sa kalbaryo sa kinabuhi sa usa ka bata.Baktas. Pas-an. Latigo. Biay-biay. Purong-purong. Hinuklog.Sauna, di man tuod magtiniil samtang baktason ang dan padung sa eskuylahan pero kini atong tiil nga wa ma-anad sapatosan, perti dali ra jud mapaw-otan. Gabuliskad laman, morag luy-a. Unja og a medyasan, gilok-gilok pod. Inig hubo raba, manimahong saging!Aju tong usa naho ka klasmeyt kay bag-o ijang smagol. Di nija tigsuow kay aron di madaan. Ija rang...